Jesień w ogrodzie nieuczesanym

Dawniej często tu na blogu opisywałam naszą jesień w ogrodzie permakulturowym. Co nam się udało wyhodować, osiągnąć, zebrać, przetworzyć. Ale czasy się zmieniły i nasza uprawa zrobiła się bardziej randomowa, to znaczy delikatnie zaniedbana ze względu na różne życiowe koleje losu, ale też ciągle naturalna, bez chemicznych dodatków. Taka bardziej nieuczesana niż permakulturowa.

Dzisiaj trochę o naszej ogrodowej historii i o tym nad czym warto się w ogrodzie skupić jesienią jeżeli nie planujemy bogatych systematycznych upraw. Bo warto korzystać z dotychczasowej wiedzy, wprowadzać nowości, a jednocześnie nie tworzyć zbyt skomplikowanych planów powodujących dodatkową życiową frustrację. Ogród to jednak ma być radość z udziału w życiu przyrody, a nie pańszczyzna.

Jesień w ogrodzie

Nasz ogród nabrał permakulturowego rozmachu, kiedy wprowadziliśmy się tu na początku pandemii. Ściółkowaliśmy, sadziliśmy drzewka, dopracowywaliśmy nawodnienie i ogólnie cieszyliśmy się pracami ciężkimi. Ja dodatkowo wykorzystałam czas pandemii na dwuletnią naukę projektowania permakulturowego na kursie on-line Heather Jo Flores. Mój mąż za to rozpoczął prowadzenie usług ogrodniczych Bramley dla lokalnej społeczności. Dużo się działo, zmieniał się nasz ogród, sad i niewielki las. Ja osobiście pokochałam tworzenie naturalnych octów z owoców i ziół. No i pokochałam wiedzę o glebie. Do tej pory fascynuje mnie ten bogaty, a przecież obcy naszej wrażliwości świat pod stopami. Wydaje nam się brudny i potencjalnie kąsający. A przecież wystarczy się przyjrzeć dżdżownicom wylegującym się na wiosnę. Są czyste.

Od paru lat niewiele zmieniamy w projekcie ogrodu. Prowadzimy rotację warzyw na grządkach, dodajemy pojedyncze krzewy owocowe, przycinamy gałęzie. I nie robimy sobie też zbytnich wyrzutów, jeżeli ogród nie wygląda wzorcowo. Podejściu do ogrodu jak do ciężkiego obowiązku mówimy zdecydowane nie. Efektem tego podejścia jest trochę zbyt duży udział roślin towarzyszących (czytaj chwastów) w uprawie. I trochę losowe ściółkowanie. Na eleganckie plewienie i przykrywanie gleby 20 cm ściółką całości ogrodu zupełnie nie starcza nam czasu. Ale może dzięki temu lekkomyślnemu podejściu ciągle lubimy to ogrodowe zacisze.

Poszukujesz kilku prostych, ale inspirujących pomysłów przed zimą? Coś lekkomyślnie ogrodowego bez zaawansowanych planów i projektów? Zapraszam do czytania, trochę pomysłów ode mnie:

Czytaj dalej →

Czy oxymel czyni cuda?

Najczęściej piszę tu o naturalnej uprawie ziemi i o życiu zgodnie z zasadami permakultury. A dzisiaj o tym, co z uprawy ziemi i polnego zbieractwa powstaje. I co może służyć wzmocnieniu naszego organizmu w zimie i wiosną. Będzie więc trochę o oxymelu, nazywanym też ognistym cydrem, i ogólniej o domowych, naturalnych specyfikach, dzięki którym czujemy się lepiej, a coraz więcej jest ich dostępnych na rynku internetowym i na lokalnych ryneczkach.

Bo warto edukować się na temat naturalnej żywności i dodatków do tejże. I dzięki temu bardziej świadomie wybierać to co jemy, pijemy i to czym się leczymy. A jednocześnie nie oczekiwać cudów od naturalnych specyfików choćby nie wiadomo jak silnie reklamowanych. Skupiłam się dziś na oxymelu, bo jakoś dużo go widzę w sprzedaży i w blogosferze. I jest opisywany jako wspomagacz odporności, który ma dosłownie kilkadziesiąt zalet wymienionych cięgiem w różnych opisach sprzedażowych. A przecież oxymel to nie jest panaceum na wszystkie bolączki świata. Powinien być traktowany raczej jako wartościowy dodatek do diety niż cudowne lekarstwo o uniwersalnym przeznaczeniu. Może warto więc podyskutować o zaletach i brakach naturalnych specyfików na przykładzie oxymela.

Co to właściwie jest oxymel według współczesnej blogosfery?

Oxymel lub ognisty cydr to zbiorowe określenie specyfików bazowanych na occie z miodem z dodatkami takimi jak czosnek, tymianek, kurkuma, imbir, pieprz i wiele innych zestawianych w celu wspomagania odporności w sezonie przeziębieniowym. Składy w opisach internetowych są bogate i różnorodne, i często odwołują się do legend z czasów różnych historycznych epidemii. Legendy legendami, ale warto zwrócić uwagę, że wszystkie wymienione składniki rzeczywiście w źródłach zielarskich określane są jako przeciwzapalne. A wiele z nich używaliśmy przecież w dzieciństwie w babcinym lecznictwie. I pomagały, a co!

Czytaj dalej →

Tęsknota za zielonością

Tęsknię za zielonością, za zimową logiką przyrody, za obserwowaniem cyklicznych przemian. Tęsknię za obserwowaniem żywej ziemi. Za pojedynczymi małymi przemianami w mojej okolicy i wielkimi przemianami ekosystemie Ziemi. Tęsknię za przyrodą romantycznych uniesień i za przyrodą trudnego surwiwalu.

Tęsknię. Bo nie miałam przez ostatni rok wiele czasu dla ogrodu. Nie bywałam tu na blogu. Dużo dobrego wydarzyło się w moim życiu w zeszłym roku. Ale też zdrowie moje i rodziny przeczołgało mnie dość radykalnie. Raczej patrzyłam na prace ogrodowe, których nie udało mi się wykonać. No cóż, uczyłam się cierpliwości.

Każdy z nas ‚ekologicznych’ przeżywa w takich sytuacjach trudne chwile pełne sprzeczności. I często milczy – wtedy, gdy zarwie się zdrowie lub ilość życiowych problemów przytłoczy nas za bardzo. Wtedy kiedy świat się wali na głowę, a przecież tak pięknie, spokojnie i zielono naokoło. U mnie taki szczyt kryzysowy nastąpił rok temu. Aż nie mogę uwierzyć, że rok trwał powrót do względnego (bardzo względnego) życiowego spokoju.

Zima w Kompostelli

Chwile pełne sprzeczności? A tak! Jesteśmy bombardowani przez social media i siebie nawzajem idealistyczną wizją życia blisko natury jako odpowiedzi na wszystkie, absolutnie wszystkie problemy. Swoje i świata. I nagle, w moim przypadku kilka lat po przeprowadzce na odludzie następuje kryzys. Kredyt zaufania od losu po przeprowadzce się wyczerpuje. Pojawia się życie. I trzeba stawić czoła życiu. I nagle się okazuje, że gigantyczna dawka energii, którą daje nowe piękne życie nie jest niewyczerpana. Że przebodźcowanie może nastąpić nawet w leśnej głuszy. I wtedy przychodzi czas na spojrzenie na życie od nowa. Może właśnie szczególnie wtedy gdy w życiu jest wyjątkowo dużo życia. I nie można się tak po prostu ukryć w leśnej głuszy. Wtedy okazuje się, że dekoracje zewnętrzne są ważne, ale równie ważne jest poszukiwanie i znajdywanie w tych dekoracjach tego, co najważniejsze.

Czy mam jakieś super podsumowanie jak żyć ekologicznie, gdy świat wywraca się do góry nogami? Chyba tylko takie, że z sygnałów, które daje życie warto korzystać. „Obserwuj i działaj” jak wiele razy już tu pisałam o permakulturowej obserwacji przyrody. Tym razem po raz pierwszy odczuwam tą zasadę permakultury wyraźnie na sobie. Jesteśmy przecież częścią przyrody. Na dobre i na złe. Więc może warto się tym tak po prostu cieszyć. Śniegiem, zielonością, wszystkim co daje nam życie.

Czytaj dalej →

Z wdzięczności dla Drzew

Dzisiaj dzień Matki Boskiej Zielnej. Może warto leżąc na hamaku popatrzeć na chwilę na drzewa. No i popatrzeć na siebie. Pobyć ze sobą wśród drzew – i pomyśleć o wdzięczności. Wdzięczności dla swojego ciała, które przyniosło nas latem do tego zielonego raju. Dla drzew budujących przez wiele lat, czasami setek lat ten kawałek raju. Popatrzeć na chwilę z wdzięcznością na ekosystem, który na co dzień traktujemy jako coś, co po prostu jest.

Ekosystem może przecież powstać naokoło jednego drzewa i paru krzewów. Jak podrosną, dają okolicy cień, nawóz z opadających liści, stabilność gleby dzięki korzeniom, wymianę substancji odżywczych z okolicą, no i tlen.

Taki ekosystem rozwija się stale i wzbogaca. W jego bezpiecznej i smakowitej okolicy lęgną się ptaki, wiewiórki, płazy, gryzonie i całe tłumy glebowych zwierząt, owadów i organizmów. Drzewo go wspiera, ale jest też wspierane przez wzajemną wymianę energii, wody, nawozu, substancji odżywczych.

Czytaj dalej →

Zasady permakultury – nie wytwarzaj odpadów

Kilkanaście zasad permakultury traktuję trochę jak talię kart, z której losuję czasem jedną do analizy i inspiracji. Czytam rozdziały z różnych książek i kursów dotyczące tej zasady, i zawsze pojawi się na moim etapie życia coś nowego, z czego można skorzystać: do przetworzenia, wzbogacenia, odrzucenia lub po prostu do zatrzymania się i zwrócenia uwagi po raz pierwszy. W tym tygodniu wybór padł na ‚Produce no waste’, czyli ‚Nie wytwarzaj odpadów’.

Projekt permakulturowy to stworzenie w swoim świecie zamkniętego, logicznego obiegu zasobów, relacji wiążących różne elementy twojej rzeczywistości – na wzór tego jak działa zrównoważony ekosystem w przyrodzie. Bo sensem projektu permakulturowego są RELACJE. Dzięki nim coś co wydaje się odpadem może w naszej rzeczywistości zostać zasobem. Nieustanne zamienianie odpadów w zasoby i powstawanie odpadów po wzroście i owocowaniu to naturalny element cyklów w przyrodzie. Problemem jest nadmiar. Przyroda tworzy z zasobów tyle owoców i odpadów ile jest potrzebne ekosystemowi do równowagi. My, antropocen, przesadzamy z nadmiarem tego tworzenia.

Zasada zero waste jest bliska idei ‚leniwego ogrodnictwa‚. Sensowny projekt to ten, w którym się nie nachodzimy, nie napracujemy. To znaczy na przykład: źródła wody do podlewania są blisko uprawy, staramy się korzystać z lokalnej ściółki do upraw, nie przerzucamy niepotrzebnie kompostu i gleby z miejsca na miejsce, rośliny sadzimy we wspierających się gildiach dzięki temu nie męczymy się walcząc ze szkodnikami. W tym sensie lenistwo jest dobre. No bo tak po prawdzie, to z tym leniwym ogrodnictwem, to nigdy nie chodziło o leżenie i netfliksowanie ;).

Czytaj dalej →

Twój wewnętrzny krajobraz w projekcie permakulturowym

Czym jest dla mnie projekt permakulturowy? To tworzenie i współtworzenie swojej przestrzeni tak, abym przede wszystkim ja czuła się w niej dobrze. Tak mało jest ‚ja’ w naszym życiowym projektowaniu, tak dużo oczekiwań, prób dostosowania się, obaw, że nie umiem czegoś stworzyć zgodnie ze sobą.

Nie ma nic złego w dostosowaniu projektu do potrzeb, oczekiwań tak, aby współgrał z otaczającą rzeczywistością. Ale dużo naprawdę dobra jest w rozpoczęciu projektowania od tego, co nasze, dziwne, nienormalne, ja-centryczne. Od powrotu do podstaw, przypomnienia sobie co kocham najbardziej, uświadomieniu sobie na jakim etapie życia jestem, co się zmieniło przez ostatni rok, czego nauczył mnie ogród.

Przykład mojej dziwności: nie cierpię kuchni otwartej na salon, chociaż tak jest modnie, no bo przestrzeń. Bardzo lubię pokoje z dywanami, chociaż wiele razy słyszałam, że to okropieństwo. I co? Kuchnię mam otwartą, ale dywany też są😄. Nie chodzi chyba o walkę za wszelką cenę. Chodzi na początek o uświadomienie sobie co konkretnie lubię – JA. Chodzi o to, żeby nie dać sobie narzucać czegoś, co od razu nas ograniczy i przywróci tradycyjną serię wyrzutów sumienia, że nie ćwiczymy świetnie i nie jemy zdrowo.

A praktycznie? Można praktycznie. Zawsze można wrócić do podstaw, czyli przypomnieć sobie zasady permakultury, bo one jak życiowe credo pomagają zawsze zbliżyć się do przyrody, czyli do sensu, do bycia częścią większej, pełniejszej całości.

Obserwuj i działaj

W projektowaniu są zasady, które są dla mnie ważne. Weźmy na początek zasadę OBSERWUJ I DZIAŁAJ.

Obserwacja i przygotowanie. Zawsze. Ale chodzi o obserwowanie i siebie i swojego otoczenia, chodzi o zwracanie uwagi na drobne uczucia, marzenia, za którymi mogą stać wielkie przemiany. Jedna sadzonka na parapecie, jeden kwiat, który chcę wprowadzić do ogrodu, jedna grządka tej wiosny, jeden uporządkowany pokój w kolorach i z materiami, które lubię. Taka strefa komfortu marzeń na dobry początek. A potem siup do papierniczego: ulubiony zeszyt, pióro, kredki. A może nowa aplikacja do projektowania w telefonie, żeby tworzyć sobie plan ogrodu czekając w kolejce do lekarza.

Czytaj dalej →

Mieszkańcy gleby na Dzień Gleby

Gleba to jedno z moich największych życiowych odkryć jako osoby blokowej, biurowej i nie-działkowej z pochodzenia. Pamiętam, że jak gdzieś w 2016 odkryłam uprawę permakulturową, wiedzę o glebie i naturalnej uprawie, to nastąpiło u mnie jakieś tektoniczne przesunięcie tej gleby pod nogami. I od tej pory wszystko widzę trochę inaczej. Co wcale nie znaczy, że jakoś praktykuję tarzanie się, chodzenie boso, itp. Raczej jestem zwolenniczką wygodnego Ogrodowego SPA, czyli obserwacji i naturalnej uprawy na własną miarę.

Ale chciałabym jakoś przy okazji Dnia Gleby oddać hołd, niewielki bo taki bardziej biurkowy przy kominku. Ale zawsze hołd. Bo bez gleby nie ma niczego. I niech nie zwiedzie nas ‚greenwashing’ glebowy, czyli udowadnianie, że da się spokojnie nadal niszczyć glebę, a żywność dla nas uprawiać będzie się w jakiś sterylnych halach ze sztucznym światłem. To pewnie osobny duży temat (chociaż ważny), ale ja chciałam bardziej zwrócić waszą uwagę w najbliższych dniach na wybranych mieszkańców gleby.

Bo gleba to żywy organizm, który wie co robi, i to dla naszego dobra. W tej chwili na przykład niby śpi pod śniegiem, ale ten śnieg i ściółka daje mu właśnie możliwości przespania bez uszczerbku do wiosny i wzbogacenia się o to, co niemarznące organizmy glebowe wyprodukują cicho do wiosny. Tak więc dziś oddaję hołd przynajmniej kilku losowo wybranym mieszkańcom gleby. Trochę o tworzeniu gleby pisałam już kiedyś we wpisie Jesienna fascynacja ściółką (na podstawie ‚Ogrodu Gai’ Toby Hemenwaya).

Dżdżownice

Można się bać, można się brzydzić, ale dżdżownice są jednym z fundamentów tworzenia zdrowej gleby. Jak kiedyś popatrzycie na nie bez uprzedzeń, to zauważycie, że dżdżownice są czyste i lśniące, chociaż nam kojarzą się z brudem. Dżdżownice napowietrzają glebę tworząc przy okazji korytarze przez które w głąb przedostaje się woda ze składnikami odżywczymi. Dżdżownice jak i inne glebowe robaczki bywają też pokarmem dla ptaków, czyli ważnym ogniwem w ekosystemie.

Ale przede wszystkim dżdżownice jedzą przetwarzają i wydalają masę liściową i inną masę organiczną dodając w ten sposób wartość. Z tej masy tworzą humus, próchnicę, najlepszy ‚obornik’ na świecie. Dżdżownice mają dodatkowo swój własny jelitowy mikrobiom, który wzbogaca glebę. Zaskoczenie? No nie było może zbyt apetycznie, ale prawda jest taka, że obornik to nie tylko odchody zwierząt domowych. Przetworzony obornik to wartościowy dodatek do gleby, a obornik dżdżownicowy to diament wśród kamieni szlachetnych.

Czytaj dalej →

Jesteśmy jednością

Rośliny i my. Jak się temu przyjrzeć, to potrzeby mamy w zasadzie podobne.

Potrzebujesz się zakorzenić?

Dzięki kontaktowi z ziemią, rośliny zachowują siłę, rosną prosto i stabilnie, w odpowiednim dla siebie tempie, nawiązują ważne kontakty z otoczeniem.


Potrzebujesz regularnego dostępu do wody?

Większość roślin lubi delikatne ale regularne nawodnienie. Ale bez przesady. W miejscach z optymalną wilgotnością rośnie wyraźnie więcej roślin, zieleń jest intensywniejsza, kwiaty bogatsze.

Potrzebujesz słońca?

Kwiaty i liście wszystkich roślin zawsze obracają się do słońca. Nie wszystkie rośliny lubią rosnąć w pełnym słońcu, ale światło słoneczne to podstawa najważniejszego procesu życiowego roślin, czyli fotosyntezy. Bez niej nie powstaje pokarm przyswajalny dla roślin.

Potrzebujesz powietrza?

Świeże powietrze to zdrowie i lekkość życia dla zielonych płuc.

Rośliny korzystają z powietrza w swoich najważniejszych procesach życiowych. Zanieczyszczenie powietrza upośledza te procesy, utrudnia wzrost, odżywianie i oddychanie.

Czytaj dalej →

Poza strefę komfortu – nauka permakultury

Rozpoczęcie uprawy ogrodu w Świętokrzyskim, to dla mnie całkowita przemiana życia z pracy przy komputerze i mieszkania w centrum miasta, do tworzenia własnej firmy w domu za wsią, do tworzenia gospodarstwa opartego o ogród permakulturowy, o tworzenie i sprzedaż przetworów, i uczenie innych.

To była radykalna przemiana ‚wszystkiego’ na początku pandemii, kiedy to odeszłam ostatecznie z pracy korporacyjnej. I teraz, kiedy kurz już osiada, mam potrzebę przyjrzenia się swojemu podejściu do życia i pracy, nawet swoim drobnym pozornie nieznaczącym zachowaniom, przyzwyczajeniom, reakcjom na świat. Przyjrzeć się po to, aby jak najlepiej przekazywać wam wiedzę o zdrowym życiu i o tworzeniu zdrowej żywności.

Już jakiś czas temu zauważyłam, że złe samopoczucie przechodzące w chorobę to u mnie konkretne, odrzucane emocje. Na przykład ból głowy przechodzi mi, kiedy dotrę do przyczyn smutku i sobie popłaczę. A odczucie przeziębienia to często potrzeba zamknięcia się w sobie, której sobie nie daję. W sumie po to żeby dojść do źródeł trudnych życiowych problemów, i odgruzować to, co naprawdę czuję dałam sobie ostatnio wiele lat na po-przebywanie w strefie komfortu. Pomyślałam, że mam prawo i obowiązek wobec siebie odreagować przeszłe traumy w przyjemnych bezpiecznych okolicznościach przyrody.

Ostatnio doszłam do tego, że jednak ta potrzeba przebywania w strefie komfortu, to też czasami próba nie-uczucia, prokrastynacja, lęk przed wyjściem do świata, ukrywanie przed sobą, że tak naprawdę można więcej tworzyć, dawać światu więcej zamiast wyznaczać sobie potrzebę przebywania w strefie zero, bo zawsze tak się robiło przy złym samopoczuciu. I nie, nie zamierzam w związku z tym odkryciem wyrywać się przemocą ze strefy komfortu. To robiłam przez całe ‚poprzednie’ życie rzucając się w wir pracy albo w nie do końca karmiące mnie znajomości.

Czytaj dalej →

Octy domowe – skąd ta fascynacja?

Poza działaniami ogrodniczymi i permakulturowymi, od lat wciąż rozwija się moja cicha domowa wytwórczość w zakresie żywego rzemieślniczego octu. No i już mniej cicha sprzedaż, bo od kilku lat dzielę się naszymi butlami z octem z klientami na naszym stoisku targowym i w sklepie on-line.

Co roku, w zaciszu naszej kuchni powstają dziesiątki szklanych słojów z nastawami octowymi, w których powoli, przez pół roku dojrzewają te wyjątkowe eliksiry zdrowia, smaku i urody. Wyjątkowe, bo są jednocześnie wartościowym materiałem kulinarnym i łatwo dostępnymi do domowego wykorzystania naturalnymi probiotykami. Można je stosować w celu delikatnego równoważenia działania naszego organizmu. Można korzystać z nich jako bazy do kosmetyków. A można się po prostu cieszyć smakiem popraw, którym niewielki dodatek octu dodaje zaskakująco wyraźnej barwy smakowej.

Ci z was, którzy wpadli w nałóg domowego octowania (tu polecam nieustająco grupę FB Octomania) na pewno mnie rozumieją, a Ci, którzy trzymają się na uboczu tego szaleństwa może chcieliby dowiedzieć się więcej o tym co niby tak wciąga ogrodniczkę permakulturową w to zajęcie dalekie od głównego nurtu prac kuchennych i rozrywek rękodzielniczych.

Będzie dziś kilka wyjaśniających temat argumentów, no i będzie trochę wiedzy o occie, który jest już coraz popularniejszy, ale wciąż jeszcze nie dość doceniany przez zwolenników zdrowego żywienia i smacznej kuchni. O tym jak się robi ocet domowy i jak skorzystać z jego pro-zdrowotnych właściwości napisałam już jakiś czas temu w artykule: ‚Czas na octy lecznicze’. A poniżej trochę moich najnowszych impresji po kilku latach nauki i pracy z octem domowym.

Po pierwsze o pracy. Istotą tworzenia gospodarstwa, czyli ‚homesteading’ jest tworzenie różnorodnego środowiska do zdrowego życia w oparciu o własną i lokalną żywność i wspierający ogród. W tym kontekście praca przy tworzeniu octu ma przyjemną kontemplacyjną wartość długo powstającego produktu, sensu rzemiosła. Wyjątkową radością jest dobieranie składników, a potem obserwowanie pracujących najpierw drożdży (fermentacja alkoholowa), a później bakterii octowych, dbanie o to, żeby przez wiele miesięcy przechowywać octy w dobrych warunkach przeciwdziałając zepsuciu się i w efekcie zamykając w gotowych butelkach piękny, wyjątkowy i za każdym razem inny płyn. Taka praca ma w sobie dużo medytacyjnej elegancji, i tak jak produkcja wina wymaga coraz większych umiejętności i doświadczenia.

Czytaj dalej →